يکي دو هفته اي پيش خبرنگار خبرگزاري آسوشيتدپرس در رابطه با مقاله اي که در زمينة فاجعة زلزلة بم در دست تهيه داشت با من هم گفتگويي انجام داد و پرسشهايي را مطرح کرد. به هنگام پاسخ به او براي بار هزارم حس کردم که بسياري از کلمات و اصطلاحاتي که ما در زبان فارسي بکار مي گيريم به هيچ شکل و صورتي قابل توجيه به زبان انگليسي نيست. مثلا دلم مي خواست در باب ساز و کارها و شيوة کمک رساني ايرانيان برون مرزي به اين فاجعه پاسخ بدهم لغت جانشيني براي "جگر آدم خون مي شود" پيدا نمي کردم.  راستي چه کلامي بکار مي بردم که مفهوم اين اصطلاح را بدهد که ما ايرانيها در هر زمينه اي که مي خواهيم به يک کار گروهي و تيمي دست بزنيم حاصلش اين مي شود که قلپ قلپ خون مي خورد که چرا به نتيجة دلخواه نرسيد. چه در داخل ايران و چه در خارج فاجعه و مرگ مي شود نان داني يک عده اي چه از بابت مالي و چه از بابت کسب وجه. انگار اين شعري را که از کودکي در گوشمان خوانده اند به هيچ دردي نخورد که تو کز محنت ديگران بيغمي نشايد که نامت نهند آدمي!

حالا آدم چگونه اين اصطلاح قديمي ايراني را ترجمه کند که: "مرگ اومده روزي آورده!"که حکايت امروز ماست.  وقتي در خبرها مي خوانم که خانم جوآن کلارک بيوة بنيان گزار رستورانهاي زنجيره اي مک دونالدز که در ماه اکتبر درگذشت يک ميليارد و دويست ميليون دلار از دارايي خود را به سالويشن آرمي يا ارتش نجات بخشيده است و دويست ميليون دلار به راديوي غير انتفاعي ان پي آر و پنجاه ميليون به دانشگاهي در سن ديگو براي ترجمة " آدم حسرت به دل مي ماند" کم مي آورم.

از سوي ديگر اين روزها که فعاليت هاي انتخاباتي براي کرسي رياست جمهوري امريکا در اين سرزمين آغاز شده و بازارش گرم است، با نگاهي به گرمي بازار تحصن گروهي از نمايندگان اصلاح طلب مجلس ششم براي اعتراض به رد شدن صلاحيتشان توسط شوراي نگهبان براي نامزدي نمايندگي مجلس هفتم و در مقام مقابلة اين دو چه جمله اي مي تواند رساتر از اين بيت شعري که به صورت ضرب المثل در آمده باشد که "ميان ماه من تا ماه گردون تفاوت از زمين تا آسمان است؟"

در هر حال بنده اين هفته قرار مصاحبه اي با يک خبرنگار امريکايي دارم که موضوع صحبت انتخابات قريب الوقوع مجلس شوراي اسلامي است. لطفا بنده را راهنمايي کنيد که مثلا اين سه اصطلاح را که براي پاسخ به پرسشها لازم دارم، چگونه ترجمه کنم:

در رابطه با اينکه چرا اين اصلاح طلبان حالا که خودشان گرفتار شده اند دست به تحصن زده اند: "مرگ خوبه ولي براي همسايه!"

در ارتباط با اينکه چرا عده اي هنوز به اصلاح طلبان حال مي دهند: "از حب حسين نيست، از بغض معاويه است"

در ارتباط با اينکه آيا امريکا و اتحادية اروپا دلشان به حال ملت ايران سوخته است: "ديگي که براي من نمي جوشه سر سگ توش بجوشه!"

نشرية معتبر تايم اين هفته شمارة ويژه اي منتشر کرده و آنرا به عشق اختصاص داده است. در اين شماره که حاوي مقالات گوناگون روانشناسي، ژنتيک، مغز و اعصاب، اندام شناسي و حتي تاريخي و جامعه شناختي است عاشق بودن و عشق ورزيدن يکي از حياتي ترين ويژه گيهاي زندگي حيوان و نبات و انسان در طول تاريخ بشمار رفته است و هر چند مولانا گفته است:

در نگنجد عشق در گفت و شنيد

عشق دريايي است قعرش ناپديد

 قول ديگر او را تأئيد کرده که:

آدمي را به عشق بشناسند

هر کرا عشق نيست آدم نيست

براي کساني که به اين موضوع علاقه مند هستند توصيه مي کنم شمارة نوزده ژانويه مجلة تايم را بخرند و بخوانند تا بار ديگر بر آنها ثابت شود آن زماني که متفکران و انديشمندان نخست در شرق و سپس در غرب بر لزوم حضور و وجود عشق پا مي فشردند و آنرا "طبيب جمله علتهاي ما" مي خواندند پر بيراه نمي رفتند.

اما دليل اينکه در برنامة امروز به اين نکته پرداختم - در حالي که در گوشه و کنار جهان ماجراهاي فراوان در جريان است و ساية سنگين خشونت و کشتار و دشمني و نفاق روز به روز مردمان را از هم دورتر و دورتر مي کند - به واقع همين امر است. حيوانات و نباتات که فارغ از اين قال و مقال ما انسانها هستند، هنوز و همچنان بر اساس قوانين ژنيتک در حرکتند و عشق و جاذبة ناشي از آن هنوز راهنماي زندگي و بقاي آنان است، در حالي که ما انسانهاي اشرف مخلوقات آنچنان از اصل خود دور افتاده ايم که بيم آن مي رود نظم جهاني را بد جور بهم بريزيم.

هر کرا جامه ز عشقي چاک شد

او ز حرص و جمله عيبي پاک شد

نگاهي به دورنماي جهان در اين روزهاي آغازين سال ۲۰۰۴ بيندازيد و ببينيد در هسته ها و شبکه هاي کوچک و بزرگ انساني از خانواده گرفته تا اجتماعات بزرگتر چه بر سر هم داريم مي آوريم! خشم و نفرت و عدم تحمل ديگري و ديگران که چون ما نمي انديشند، يکسويه نگري، تعصب و افراط گرايي که تجلي اش را به هر شکل و گونه اي شاهديم از ايران خودمان و شوراي نگهبانش گرفته تا در همين قلب امريکا که به گفته اي بزرگترين مهد تمدن غربي است آنچه دارد ما را از انسانيت و جلوه هاي زيبا و دوست داشتني اش دور مي کند اين است که بجاي اينکه عاشق هم نوعان خود باشيم آنقدر عاشق افکار و باورهاي خود هستيم که نگو و نپرس، همان عشقي که از نوع عشق مسموم است و در اين باب نيز در همين شمارة تايم مفصل نوشته شده است. چه بازنده هاي بزرگي هستند آنان که طعم عشق سالم را نچشيده اند و بجاي باز کردن پنجرة دل بسوي عشق آن را براي مهمان ناخوانده و خوش نشيني به نام نفرت و کينه  گشوده اند و همين عقوبت جانفرساي برايشان کافي است که نتوانند با شادي از داشتن مهمان خانه خراب کن خويش سخن بگويند که آنکه در دل را بروي عشق باز کرد رقص کنان به پروازي زيبا در خواهد آمد که:

زهي عشق زهي عشق که ما راست خدايا

چه خوبست چه خوبست چه زيباست خدا را

 

روز پنج شنبه هشتم ژانويه در برنامة بسيار معتبر Frontline که از شبکة تلويزيوني غير انتفاعي پي بي اس پخش شد يک فيلم مستند بنام "ايران ممنوع" ساختة يک بانوي خبرنگار کانادايي به نام جين کوکان(Jane Kokan) نشان داده شد که بسيار ديدني بود. مطمئن هستم بسياري از شما عزيزان اين فيلم مستند را ديديد و يا دربارة آن از ساير همکارانم در رسانه هاي ديگر شنيديد. ولي آنچه براي من جالب و ديدني و قابل بحث و صحبت بود فيلم ديگري بود که به فاصلة نيم ساعت از آن و با نام "شهربانو" از همين شبکه پخش شد. فيلم شهربانو ساختة يک زن امريکايي به نام مليسا و همسر ايرانيش به نام حميد بود که در سفرشان به تهران سراغ بانويي بنام شهربانو که پرستار و کارگر خانة مادر حميد است رفتند و از او و خانواده و زندگيش يک فيلم يکساعته ساختند.

در اين خانواده که ترکيبي از سه نسل بودند،مي شد آشکارا تضاد فکري و تغيير ديدگاهها را از نسل نخست تا نسل سوم ديد و همچنان که بارها گفتم نسل جوان فيلم از ديگران چنان جلو افتاده بود که تو گويي در سرزميني ديگر و حال و هوايي ديگر زندگي مي کند.

نسل انقلاب کنندة پايبند به اصول انقلاب که بيست و پنج سال از مراجع تقليد خود مرگ بر امريکا را شنيده است، آنچنان اين شعار ملکه اش شده که امريکا را مسبب تمام بدبختي هاي خود مي داند و حاضر نيست به جوان خود که بسا بهتر از او مي فهمد گوش جان بسپارد. به نظر مي رسد اين مشکل فرهنگي ما که به طرز فکر "دايي جان ناپلئوني" شهرت دارد به اين زوديها دست از سرمان بر نمي دارد.

با توجه به روند سياست جهاني دير يا زود سياست‌پيشگان‌ حرفه‌اي‌ جهان‌ و ابرمردان‌ و ابرزنان دولتي‌، ايران و امريکا را به‌ سوي عادي شدن روابط و ‌آشتي درست‌ يا نادرست‌، شرافتمندانه‌ يا غيرشرافتمندانه‌ سوق‌ خواهند داد، ولي‌ آيا اين‌ کار آنهم پس از ربع قرن کاشت و نگه داشت كينه‌ و نفرت‌ در قلبهاي اين‌ دو ‌ملت کار ساده اي خواهد بود؟ به‌ قول‌مولوي‌:

اي‌ شهان‌، كُشتيم‌ ما خصم‌ برون‌

ماند خصمي‌ زان‌ بتر اندر درون‌

چونكه‌ وارستم‌ ز پيكار برون‌

بازگشتم‌ سوي‌ پيكار درون‌