هفتة گذشته دبيرخانة شاهزاده رضا پهلوی از گروهی از روزنامه‌نگاران و اهالی تلويزيون و راديو برای يک مصاحبة مطبوعاتی دعوت کرده بود که رفتيم و نشستيم و گوش کرديم.

گذشته از اينکه چون هميشه تنها نيمی از حاضران مطبوعاتی بودند و آن نيم ديگر از ميان مبارزان و هواخواهان سلطنت‌طلب انتخاب شده بودند و يا کسانی که چهر‌ه‌شان هم آشنا نبود، آنچه گفته و شنيده شد حرف تازه‌ای نبود و از ديدگاه من شفافيت لازم را هم نداشت.

در همان حاليکه شاهزاده رضا پهلوی داشت از طرفداری و حمايت خود از طرح فراخوان همه‌پرسی سخن می‌گفت، افکار متفاوتی در سرم دور ميزد: به اين نکته فکر می‌کردم که نخست هيچ عقل سليم و انسان عاقلی با مراجعه به آرای عمومی برای تصميم‌گيري در هر زمينه‌ای که به سرنوشت کشور و ملت خودش مربوط مي‌شود، مخالفتی نمی‌تواند داشته باشد. اين بنياد و اساس دمکراسی است. داشتم فکر مي‌کردم به همين فراخوان يا طرح که نخست با امضای چند نفر مطرح شد و بعد بيشتر از آنکه در زمينة گردآوری امضا موفق باشد به ايجاد گفتمان يا ديسکورس سياسی در ميان ايرانيان – بويژه ايرانيان خارج کشور- دامن زد، می‌توان از دو بُعد نگريست: نخست پروژه‌ای برای عقيم کردن اوپوزيسيون و تفرقه و جدايي افکندن بين آنها که گويا تا حدی هم موفق شده‌اند; دوم اينکه اين فراخان می‌تواند در ابعادی که مطرح شده و آنگونه که مطرح شده خود يک همه‌پرسی هم به‌حساب آيد. مي‌شود اين فراخوان شصت سطری را که از همة ايرانيان خواستار پشتيبانی و امضای آن شده‌اند يک مينی همه‌پرسی ببينيم (هر چند از آن نخبگان و نه عموم مردم). در اين صورت از تعداد سی هزار امضای گردآوری شده در مقايسه با جمعيت هفتاد ميلِونی ايران چه نتيجه‌ای می توان گرفت؟ مگر نه اينکه تعداد موافقان اين فراخوان همينقدرها بيشتر نيست؟

شاهزاده رضا پهلوی دارد همچنان با حرارت سخن مي‌گويد و ما را به پيوستن به اين فراخوان دعوت مي‌کند ودر حاليکه خود زير آنرا امضا نگذاشته است، از ديگران می‌خواهد چنين کنند و در پاسخ اينکه چرا خود چنين نمی‌کند مثل بسياری از پرسش‌های ديگر پاسخی در خور روزنامه‌نگاران کهنه‌کار نمي‌دهد. او حتی خطی مي‌کشد ميان دو اردوگاه دمکراسی و استبداد و گروهی را در اين سوی خط و گروهی ديگر را در آن سوی خط قرار می‌دهد که آنهم البته بر همه واضح و مبرهن است که عقل سليم کدام سوی خط را انتخاب مي‌کند. بله او سخن مي‌گويد و من گوش می‌دهم و فکر مي‌کنم بايد نشست و منتظر بود و ديد تعداد امضاهايي که پس از اين مصاحبة مطبوعاتی در زير فراخوان آورده می‌شود هم يک همه‌پرسی ديگريست، همه‌پرسی برای پی بردن به ميزان محبوبيت شاهزاده رضا پهلوی در ميان ايرانيان، مگر نه؟ البته شاهزاده رضا پهلوی در اين راه ريسک بزرگی کرده است و در حاليکه شاه‌اللهی‌ها و سلطنت‌طلبان دو آتشه و حاميان خستگی ناپذير خود را به‌قول شطرنج‌بازان آچمز و حيران رها کرده است، گروه ديگری را هم با پيوستن به جمعشان به گونه‌ای ديگر آچمز کرده است: چپي‌های دو آتشه که تا همين چند روز پيش حتي حاضر نبودند نام او را بر زبان بياورند و حالا نميدانند با حضور او در کمپ خودشان چه خاکی بر سر بريزند! پس درست همان است که بنشينيم و صبر پيش گيريم تا نتيجة اين همه‌پرسی مقدماتی ناکامل درآيد و بعد به آن ديگری برسيم که نه خودش شفافيت لازم را دارد و نه حاميانش با شفافيت از آن طرفداری مي‌کنند.

در آخرين روزهای سال ۲۰۰۴ سه شبانه روز متوالی آسمان لس‌آنجلس آرام نگرفت. به قول اخوان ثالث ابرهای همه عالم بر سر شهر ما گرد آمده بودند. باد و طوفان دست به دست اين باران سمج در و پنجره‌ها را طوری به هم می‌کوبيد که در تاريکی شب وهم‌انگيز بود. من که بسيار سبک خواب هستم و کمترين صدايي بيدارم می‌کند، در اين چند شب خوب نخوابيدم و گاه و بيگاه که برای گذران وقت به تلويزيون پناه بردم چه‌ها ديدم. چه فاجعه‌ای! با چه ابعادی! و چه نام غريبي: سونامی،  زلزله در قعر اقيانوس و طوفان دريايي. چه مفت، چه بي‌خبر و چه آسان ميميرند انسانها! و در عين حال چه دردناک! در چشم بهم زندنی از جزاير و سواحلی که به بهشت روی زمين شهرت داشتند چه جهنمی ساخته شد! چشمانم مي‌بيند ولی باورش سخت است. عکسها و فيلمهای خبری هم دردم را دوبرابر مي‌کنند. انگار فاجعه در چند قدمی‌ام در حال شکل گرفتن است. سرم تير مي‌کشد و دلم سخت به درد مي‌آيد و کاری هم از دستم ساخته نيست.

خشم طبيعت چه سهمگين است: زمين لرزه، آتش فشان، سيل  و طوفان هر کدام به تنهايي برای زير و رو کردن گوشه‌ای از اين کرة خاکی کافی هستند و همراه با خود مرگ و نيستی مي‌آورند. اين بار زمين لرزه و باد و طوفان و سيل اما دست به دست هم قيامت کردند. روی کاناپة اطاق خود نشسته‌ام و به ياد مي‌آورم که شب گذشته چکة چند قطره آب از گوشة پنجرة آشپزخانه‌ام اوقاتم را تلخ کرده بود و به همسرم نق می‌زدم که کی مي‌خواهد اين شکاف موذی ناپيدا را بگيرد تا آب به درون خانه نشت نکند! از دست خودم و حقارت و کوچکی مشکلم شرمنده مي‌شوم آنهم در مقابل اين صدها هزار تن آوارة همه کس از دست داده و خانمان بر باد رفته که آب سالم نوشيدنی ندارند تا عطش لبهای داغمه بستشان را فرو بنشاند و غذا ندارند تا دل مالششان را التيام بخشد، سرپناهی ندارند تا دمی زير آن بنشينند و از بخت برگشتة خود بنالند. همين چند روز پيش سالروز زلزلة بم بود. سال گذشته فکر مي‌کردم زلزلة بم سهمگين‌ترين جلوة خشم طبيعت بود، ولی حالا نمي‌دانم اين حضرت سونامی را چه بنامم؟ آخرين صفحات سال کهنة ۲۰۰۴ بد جور ورق خورد و مزة تلخ آن در زير زبان همه ماند. انگار دل زمين ترکيد و همة خشمش را يکجا توی صورت اين انسانهای نگونبخت استفراغ کرد.

در تاريکی شب در مقابل صفحة تلويزيون خشکم زده، به چهره‌هايي که عظمت فاجعه هر حسی را در آنها کشته و جز بهت و حيرت برايشان نگذاشته می‌نگرم و نمي‌دانم به آن گروه از گله‌مندان بالفطره و انسانهای ناسپاسی که در خانه‌های گرم خود، زير سقفهای امن، با يخچالهای مملو از غذا ، قفسه‌های لبريز از خوراکی، و کمدهای پر از پوشاک نشسته‌اند و در عين داشتن چهار ستون سالم بدن، کاری جز شکايت و شکوه از دنيا و زمانه ندارند چه بايد گفت. راستی چه بايد گفت به آنهايي که با گلايه از روزگار غدار روز را شب و شب را روز  مي‌کنند و عمری را سپری و جان اطرافيان خود را مي‌گيرند. آيا درست است که به گفتة سعدی "قدر عافيت کسی داند که به مصِبتی گرفتار آيد؟" شاهد مصيبت‌های ديگران بودند به اندازة کافی هشدار دهنده نيست؟